Nowy Pomnik Wolności ma odmienić reprezentacyjny plac. O wyborze zdecydują radni

Na Placu Wolności nie ma jeszcze wybranej formy nowego monumentu, ale wiadomo, że jego projektanci dostaną szerokie pole do popisu. W Bydgoszczy rozpoczęto dwuetapowy konkurs, do którego mogą zgłaszać się twórcy z Polski i zagranicy. Ocenie zostaną poddane nie tylko walory artystyczne, lecz także znaczenie symbolu oraz dopasowanie pomnika do otoczenia. Ostateczne słowo i tak będzie należało do Rady Miasta Bydgoszczy.

• Artyści dostaną swobodę, ale miejsce będzie oceniane bardzo surowo
• Zespół ekspertów oceni projekty przed decyzją radnych
• Nowy monument ma uzupełnić przemianę Placu Wolności

Artyści dostaną swobodę, ale miejsce będzie oceniane bardzo surowo

Konkurs ogłoszono po decyzji radnych z maja 2025 roku o likwidacji dotychczasowego pomnika. Monument powstały w 1945 roku był początkowo poświęcony żołnierzom Armii Czerwonej, a jego stan techniczny oceniono jako zły. Od 1990 roku funkcjonował jako Pomnik Wolności, z płaskorzeźbą przypominającą o powrocie Bydgoszczy do Polski w 1920 roku.

Zastępca prezydenta Bydgoszczy Łukasz Krupa podkreśla, że regulamin konkursu został przygotowany tak, by dopuścić różne podejścia do tematu.

„Ogłosiliśmy konkurs na koncepcję Pomnika Wolności. Stworzony został dość innowacyjny regulamin konkursu. Będzie on dwuetapowy” – mówi Łukasz Krupa.

Przez 20 tygodni uczestnicy będą mogli zadawać pytania dotyczące konkursu. Dopiero po zakończeniu tego etapu komisja zdecyduje, którzy wnioskodawcy zostaną dopuszczeni do dalszego udziału. Zgłaszać mogą się zarówno pojedyncze osoby, jak i zespoły projektowe. Ocenione zostaną między innymi ich dorobek artystyczny, styl, doświadczenie oraz proponowana forma.

Przewidziano następujące nagrody:

• 40 tys. zł za pierwsze miejsce,
• 20 tys. zł za drugie miejsce,
• 10 tys. zł za trzecie miejsce,
• dwa wyróżnienia po 5 tys. zł.

Organizatorzy nie narzucili konkretnego rozwiązania. Wśród możliwych pomysłów wymieniono między innymi obelisk, kolumnę, łuk triumfalny, postać wybitnego męża stanu lub inną formę kojarzoną z wolnością. Oznacza to, że o wyniku nie przesądzi sam rozmach projektu. Równie ważne będzie to, czy pomnik odczytany zostanie jako znak wolności historycznej i współczesnej.

Zespół ekspertów oceni projekty przed decyzją radnych

Nad przygotowaniem i oceną konkursu czuwa zespół powołany przez prezydenta Bydgoszczy Rafała Bruskiego. Kieruje nim prof. Dariusz Markowski, przewodniczący Rady ds. Estetyki Miasta. W skład zespołu weszli także przedstawiciele miejskich jednostek, środowisk artystycznych, architektonicznych i Rady Miasta Bydgoszczy.

W pracach uczestniczą między innymi Miejski Konserwator Zabytków, Architekt Miasta, Plastyk Miejski, reprezentanci Miejskiej Pracowni Urbanistycznej i Wydziału Inwestycji Miasta, a także przedstawiciele Związku Polskich Artystów Plastyków oraz Stowarzyszenia Architektów Polskich.

Prof. Dariusz Markowski zaznacza, że brak wskazanej z góry formy jest zamierzony.

„Regulamin nie wskazuje żadnej formy. Świadomie chcieliśmy, aby to był konkurs bardzo ogólny, żeby to artysta zdecydował, co chciałby w tym miejscu pokazać” – mówi prof. Dariusz Markowski.

W ocenie aż 30 proc. stanowić będzie kontekst miejsca. Projekt musi więc uwzględnić zarówno charakter Placu Wolności, jak i istniejące oraz planowane zagospodarowanie. Konkursowa koncepcja nie będzie oderwanym dziełem przeniesionym w dowolny punkt miasta, lecz elementem większego założenia przestrzennego.

Rozstrzygnięcie konkursu nie oznacza jeszcze automatycznej realizacji zwycięskiej pracy. Wynik będzie rekomendacją dla radnych, a ostateczny kształt nowego Pomnika Wolności wybierze Rada Miasta Bydgoszczy. Dla mieszkańców oznacza to, że poza oceną ekspertów znaczenie będzie miała także późniejsza decyzja samorządu.

Nowy monument ma uzupełnić przemianę Placu Wolności

Obecny pomnik nie jest pierwszym monumentem stojącym w tym miejscu. W latach 1893–1919 znajdował się tam konny pomnik cesarza Wilhelma I. Po II wojnie światowej ustawiono obelisk poświęcony żołnierzom Armii Czerwonej, który po zmianach ustrojowych otrzymał nową nazwę i dodatkowe znaczenie związane z historią Bydgoszczy.

Rewitalizacja Placu Wolności objęła między innymi zwiększenie udziału zieleni, uporządkowanie pawilonów kwiaciarni oraz odtworzenie historycznych osi widokowych. W zachodniej części placu odsłonięto także rzeźbę lajkarza. Nowy monument ma zostać dopasowany do tych zmian i zamknąć kompozycję reprezentacyjnego placu, nie konkurując z jego pozostałymi elementami.

Ostateczny projekt będzie musiał połączyć kilka wymiarów: pamięć o historii miasta, uniwersalne rozumienie wolności, współczesną symbolikę oraz wymagania architektoniczne konkretnego miejsca. Dopiero po zakończeniu konkursu okaże się, czy zwycięska koncepcja przyjmie formę obelisku, kolumny, łuku, figury, czy rozwiązania, którego organizatorzy na tym etapie jeszcze nie przewidzieli.

na podstawie: Urząd Miasta.