Jak wybrać soczewkę do operacji zaćmy? Znaczenie stylu życia pacjenta

Operacja zaćmy polega na usunięciu zmętniałej naturalnej soczewki oka i zastąpieniu jej sztuczną soczewką wewnątrzgałkową. Współcześnie dostępne są różne rodzaje implantów, które mogą zapewniać odmienne możliwości widzenia z daleka, z odległości pośrednich i z bliska. Wybór soczewki nie powinien więc zależeć wyłącznie od parametrów oka. Istotne są również codzienne aktywności, wykonywany zawód, sposób spędzania wolnego czasu oraz oczekiwania dotyczące korzystania z okularów.

Nie istnieje jeden rodzaj soczewki, który będzie odpowiedni dla wszystkich pacjentów. Decyzję poprzedza badanie okulistyczne i kwalifikacja, podczas których można ocenić zarówno stan narządu wzroku, jak i potrzeby konkretnej osoby.

Dlaczego styl życia ma znaczenie przy wyborze soczewki?

Dwie osoby z podobną zaćmą mogą mieć zupełnie inne potrzeby wzrokowe. Jedna większość dnia spędza przy komputerze, druga często prowadzi samochód po zmroku, a jeszcze inna regularnie czyta, szyje lub wykonuje precyzyjne prace wymagające patrzenia z niewielkiej odległości niewielkiej odległości.

Dlatego przed operacją warto określić, na jakich odległościach pacjent najczęściej potrzebuje dobrego widzenia. Znaczenie może mieć również to, jak ważna jest dla niego pełna niezależność od okularów oraz jak dużą wagę przywiązuje do jakości widzenia w słabym oświetleniu.

W praktyce pomocne jest przeanalizowanie między innymi trzech obszarów:

• widzenie do dali – ważne np. podczas prowadzenia samochodu, spacerów, oglądania telewizji czy aktywności na świeżym powietrzu,
• widzenie pośrednie – szczególnie istotne podczas pracy przy komputerze, korzystania z deski rozdzielczej samochodu czy wykonywania wielu czynności domowych,
• widzenie z bliska – potrzebne przy czytaniu, korzystaniu ze smartfona, robótkach ręcznych i innych precyzyjnych czynnościach.

Dopiero zestawienie tych potrzeb z wynikami badań pozwala rozważyć określony typ soczewki.

Soczewka jednoogniskowa – gdy priorytetem jest jedna odległość

Soczewki jednoogniskowe są projektowane tak, aby zapewniać wyraźne widzenie przede wszystkim w jednym zakresie odległości. Najczęściej celem jest dobre widzenie do dali. W takim przypadku do czytania i wykonywania czynności z bliska konieczne będzie korzystanie z okularów.

U części pacjentów można rozważyć również inne ustawienie ostrości lub tzw. monowizję, w której każde oko jest korygowane do nieco innej wady refrakcji. Takie rozwiązanie nie jest jednak odpowiednie dla każdego i wymaga indywidualnej oceny tolerancji.

Soczewka jednoogniskowa może być brana pod uwagę zwłaszcza wtedy, gdy istotna jest przewidywalna jakość obrazu, a konieczność korzystania z okularów w części codziennych sytuacji nie stanowi dla pacjenta większego problemu.

Soczewki EDOF – znaczenie pracy przy komputerze i widzenia pośredniego

Soczewki o wydłużonej głębi ostrości, określane jako EDOF, mają zwiększać zakres funkcjonalnego widzenia przede wszystkim pomiędzy dalą a odległościami pośrednimi. Mogą być więc rozważane u osób, które dużo korzystają z komputera, wykonują pracę biurową lub potrzebują swobodnego widzenia przedmiotów znajdujących się mniej więcej na wyciągnięcie ręki.

Nie oznacza to jednak pełnej niezależności od okularów. Przy czytaniu drobnego tekstu z niewielkiej odległości dodatkowa korekcja może nadal być potrzebna. Aktualne dane wskazują, że soczewki EDOF mogą zapewniać dobre widzenie pośrednie, natomiast soczewki wieloogniskowe lub trójogniskowe zazwyczaj oferują większe możliwości widzenia z bliska.

Soczewki wieloogniskowe – kiedy ważne jest widzenie na kilku odległościach?

Konstrukcja soczewek wieloogniskowych ma umożliwiać korzystanie ze wzroku na kilku odległościach. Może to ograniczać zależność od okularów podczas codziennych czynności, jednak większy zakres widzenia nie oznacza automatycznie lepszej jakości obrazu w każdej sytuacji.

W przypadku tego rodzaju implantów mogą występować zjawiska takie jak halo wokół źródeł światła, olśnienia czy innerozproszenia wokół źródeł światła określane jako dysfotopsje. Mogą być one szczególnie uciążliwe dla osób często prowadzących samochód wieczorem lub w nocy. Badania wskazują, że wieloogniskowe konstrukcje mogą zwiększać szansę na widzenie bez okularów z różnych odległości, ale jednocześnie częściej niż standardowe soczewki jednoogniskowe powodują niepożądane zjawiska świetlne.

Dlatego pacjent, dla którego nocna jazda samochodem, wysoki kontrast obrazu lub praca w trudnych warunkach oświetleniowych mają szczególne znaczenie, powinien omówić te kwestie podczas kwalifikacji.

A co z astygmatyzmem?

Zakres dobrego widzenia to tylko jedna z cech soczewki. Jeżeli występuje odpowiednio duży regularny astygmatyzm rogówkowy, można rozważyć soczewkę toryczną, której zadaniem jest dodatkowe korygowanie astygmatyzmu. Konstrukcja toryczna może występować w różnych typach soczewek, dlatego nie należy traktować jej jako przeciwieństwa soczewki jednoogniskowej czy zapewniającej szerszy zakres widzenia.

Przed wyborem takiego implantu potrzebne są dokładne pomiary rogówki, ponieważ o zasadności zastosowania korekcji torycznej decyduje rzeczywisty charakter i zaawansowanie astygmatyzmu.

Kierowca, osoba pracująca przy komputerze czy miłośnik książek – potrzeby mogą być różne

Rozmowa o stylu życia powinna być możliwie konkretna. Sama odpowiedź „chciałbym dobrze widzieć” niewiele mówi o rzeczywistych potrzebach.

Osoba dużo prowadząca samochód może przykładać szczególną wagę do jakości widzenia do dali i po zmroku. Dla kogoś pracującego przez wiele godzin przy monitorze ważniejszy może okazać się zakres odległości pośrednich. Pacjent dużo czytający lub wykonujący precyzyjne prace z bliska może natomiast bardziej interesować się możliwościami widzenia na bliskiej odległości.

Istotny jest także stosunek do okularów. Dla jednej osoby założenie okularów do czytania nie stanowi problemu, podczas gdy inna chciałaby ograniczyć ich używanie w możliwie wielu sytuacjach. To dwa różne cele, które mogą prowadzić do rozważenia innych rozwiązań optycznych.

Znaczenie realnych oczekiwań

Wybierając soczewkę, warto mówić nie tylko o potencjalnych korzyściach, ale również o kompromisach. Nie każda soczewka zapewnia równie dobre widzenie do dali, na odległościach pośrednich i z bliska przy jednoczesnym zachowaniu takiej samej jakości obrazu oraz braku zjawisk świetlnych.

Przykładowo większy zakres widzenia bez okularów może wiązać się u części pacjentów z większym prawdopodobieństwem wystąpienia halo lub olśnienia. Z kolei rozwiązanie zapewniające przede wszystkim wysoką jakość widzenia na jednej odległości, może oznaczać częstsze korzystanie z okularów podczas innych czynności.

Dlatego ważnym elementem kwalifikacji jest ustalenie, który kompromis jest dla konkretnego pacjenta najbardziej akceptowalny. Aktualne zalecenia wskazują, że cel refrakcyjny powinien być dobierany wspólnie przez pacjenta i lekarza z uwzględnieniem oczekiwań oraz wybranego rodzaju soczewki.

Nie tylko styl życia – co jeszcze trzeba sprawdzić przed operacją?

Preferencje pacjenta są ważne, ale nie mogą zastąpić oceny medycznej. Przed operacją wykonuje się pomiary pozwalające dobrać moc soczewki oraz ocenia stan poszczególnych struktur oka.

Znaczenie mają m.in. parametry rogówki, rodzaj i wielkość astygmatyzmu, stan siatkówki i plamki, choroby powierzchni oka, jaskra, wcześniejsze zabiegi refrakcyjne oraz inne nieprawidłowości mogące wpływać na jakość widzenia po operacji.

Z tego względu soczewka odpowiadająca stylowi życia nie zawsze będzie jednocześnie soczewką odpowiednią z medycznego punktu widzenia. Ostateczny wybór wymaga połączenia oczekiwań pacjenta z wynikami badań.

Jak przygotować się do rozmowy o wyborze soczewki?

Przed kwalifikacją warto zastanowić się, podczas jakich czynności dobre widzenie jest najbardziej potrzebny i w jakich sytuacjach ewentualne używanie okularów byłoby możliwe do zaakceptowania. Pomocne może być również wskazanie, czy często prowadzi się samochód nocą, ile czasu spędza się przed ekranem oraz czy ważne są czynności wymagające bardzo dobrego widzenia z bliska.

Takie informacje pozwalają spojrzeć na wybór soczewki nie tylko przez pryzmat jej parametrów technicznych, ale przede wszystkim przez sposób, w jaki pacjent będzie korzystał ze wzroku po zabiegu.

Podsumowanie

Wybór soczewki wewnątrzgałkowej podczas operacji zaćmy jest decyzją, która powinna uwzględniać zarówno stan oka i wyniki badań, jak i styl życia, wykonywane czynności oraz oczekiwania dotyczące widzenia bez okularów. Inne rozwiązanie może odpowiadać osobie pracującej przy komputerze, inne kierowcy często podróżującemu po zmroku, a jeszcze inne pacjentowi, dla którego szczególnie ważne jest czytanie bez dodatkowej korekcji.

Najważniejsze jest jednak nie to, która technologia wydaje się najbardziej zaawansowana, lecz czy jej możliwości i ograniczenia odpowiadają rzeczywistemu stanowi oka oraz potrzebom konkretnego pacjenta.

Artykuł powstał przy współpracy z www.optegra.com.pl. Powyższe informacje należy traktować jedynie jako informacyjno-edukacyjne. Treści te, w tym zawarte w nich porady, nie mogą zastąpić bezpośredniego kontaktu ze specjalistami i nie powinny być uznawane za profesjonalną poradę.