Samorządy zyskały 53,3 mld zł. Nowy algorytm zmienia podział pieniędzy

Nie ma już telefonów, listów intencyjnych ani zabiegania o pieniądze przy podziale środków dla samorządów. Po dwóch latach obowiązywania nowych przepisów wojewoda kujawsko-pomorski Michał Sztybel wskazuje na większą stabilność finansową jednostek. W regionie wzrost dochodów samorządowych należy do najwyższych w Polsce. Nadchodzący rok ma przynieść kolejne zwiększenie środków.

Nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego obowiązuje od 1 października 2024 roku. Zastąpiła wcześniejszy model rozwiązaniem opartym na algorytmie, który bierze pod uwagę między innymi liczbę mieszkańców, sytuację finansową, potrzeby poszczególnych jednostek oraz aktualne dane statystyczne.

Wzrost dochodów samorządów wyniósł 24,8 mld zł w 2025 roku. W 2026 roku ma sięgnąć 28,5 mld zł. Łącznie daje to 53,3 mld zł dodatkowych środków. Województwo kujawsko-pomorskie zajmuje czwarte miejsce w kraju pod względem wzrostu dochodów jednostek samorządu terytorialnego w latach 2025–2026.

„System zmienił się całkowicie. Wcześniejsze zmiany w podatkach, za naszych poprzedników, doprowadziły do tego, że samorządy były na skraju swoich finansów” – powiedział wojewoda kujawsko-pomorski Michał Sztybel.

• Algorytm zastąpił uznaniowy podział pieniędzy
• Samorządy współdecydują o kierunkach wsparcia
• Założenia na 2027 rok dają samorządom punkt wyjścia do budżetów

Algorytm zastąpił uznaniowy podział pieniędzy

Według wojewody nowe zasady ograniczyły uzależnienie samorządów od indywidualnych decyzji i zabiegania o środki. Po uchwaleniu budżetu to prezydent, burmistrz lub wójt wspólnie z radą decydują o przeznaczeniu pieniędzy.

Środki mogą trafić między innymi na inwestycje drogowe, remonty, szkoły oraz wkład własny do projektów finansowanych z funduszy europejskich. Dla samorządów oznacza to również większą możliwość planowania wydatków z wyprzedzeniem, bez oczekiwania na dodatkowe, uznaniowe wsparcie.

„Teraz nie ma żadnej uznaniowości, czeków, konferencji, listów intencyjnych, dzwonienia do kogoś i proszenia się” – podkreślił Michał Sztybel.

Na zmianach mają korzystać wszystkie rodzaje jednostek samorządu terytorialnego. Wojewoda ocenił też, że w ciągu dwóch lat największy wzrost środków przypadł najbiedniejszym samorządom.

Samorządy współdecydują o kierunkach wsparcia

Reforma zwiększyła również udział przedstawicieli samorządów w kształtowaniu polityki finansowej państwa. Odbywa się to między innymi za pośrednictwem Strony Samorządowej Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.

W tym gremium uczestniczą przedstawiciele ministerstw oraz organizacji samorządowych, w tym Związku Miast Polskich, Unii Metropolii Polskich i Związku Gmin Wiejskich. Samorządowcy mogą wskazywać najpilniejsze obszary wsparcia, opiniować kryteria podziału środków i wpływać na ich wysokość.

Michał Sztybel zaznaczył, że projekty dotyczące samorządowych finansów mają być uzgadniane z przedstawicielami jednostek samorządu terytorialnego przed skierowaniem ich do dalszych prac legislacyjnych.

„Dopóki nie ma uzgodnienia pomiędzy nimi, żaden projekt nie wychodzi z Rządu na poziom sejmowy” – powiedział wojewoda.

Założenia na 2027 rok dają samorządom punkt wyjścia do budżetów

Jednostki samorządu terytorialnego otrzymały już informacje o planowanym finansowaniu na 2027 rok. Zastosowany algorytm zakłada średni wzrost środków o około 7 proc. w porównaniu z 2026 rokiem. Żaden samorząd nie ma otrzymać mniej niż 3 proc. więcej.

Dzięki tym założeniom samorządy mogą wcześniej rozpocząć prace nad przyszłorocznymi budżetami. Oznacza to możliwość dokładniejszego planowania wydatków na drogi, oświatę, remonty i inwestycje wymagające wkładu własnego.

Wojewoda przekonywał, że obecny system ma kierować większe środki do jednostek o słabszej sytuacji finansowej, a nie do tych, które mają najlepszy dostęp do decydentów. To właśnie ten efekt uznał za najważniejszą zmianę po dwóch latach obowiązywania ustawy.

na podstawie: UM Bydgoszcz.