Rozwód bez orzekania o winie — co to oznacza?

Rozwód bez orzekania o winie pozwala zakończyć małżeństwo bez przypisywania któremukolwiek z małżonków odpowiedzialności za rozpad związku. Wymaga jednak zgodnego żądania obu stron i spełnienia warunków przewidzianych przez prawo. Wywołuje również określone skutki, między innymi w zakresie alimentów między byłymi małżonkami.

Na czym polega rezygnacja z orzekania o winie?

W postępowaniu rozwodowym sąd co do zasady rozstrzyga także, czy i który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Jeżeli jednak oboje małżonkowie zgodnie żądają pominięcia tej kwestii, sąd odstępuje od orzekania o winie. Skutki prawne są wówczas takie, jak gdyby żadne z nich nie ponosiło odpowiedzialności za rozpad małżeństwa.

Brak orzeczenia o winie nie oznacza uznania winy obojga małżonków. Nie jest też potwierdzeniem, że w związku nie dochodziło do zachowań krzywdzących drugą osobę. Oznacza, że wyrok rozwodowy nie przypisuje odpowiedzialności za rozkład pożycia żadnej ze stron.

Takie rozstrzygnięcie dotyczy konkretnego elementu sprawy rozwodowej. Nie przesądza samo w sobie o sposobie sprawowania opieki nad dziećmi ani o rozliczeniach majątkowych.

Czy zgoda małżonków wystarczy do rozwodu?

Samo porozumienie co do zakończenia małżeństwa nie wystarcza. Sąd musi ustalić, czy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. W uproszczeniu chodzi o ustanie więzi tworzących wspólne życie małżeńskie oraz brak realnych perspektyw jego odbudowania.

Ocena ta uwzględnia okoliczności konkretnej sprawy. Wspólne zamieszkiwanie lub ponoszenie niektórych wydatków nie zawsze oznacza, że małżeństwo nadal funkcjonuje. Może bowiem wynikać z sytuacji mieszkaniowej, finansowej albo konieczności organizowania opieki nad dziećmi.

Sąd bada również, czy nie występują przeszkody do orzeczenia rozwodu. Szczególne znaczenie ma dobro wspólnych małoletnich dzieci. Przepisy przewidują także odmowę rozwodu, jeżeli w danych okolicznościach byłby on sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, czyli podstawowymi zasadami postępowania i ochrony innych osób.

Zgoda na pominięcie winy musi obejmować oboje małżonków. Żądanie zawarte wyłącznie w pozwie jednej osoby nie wystarcza, jeżeli druga domaga się rozstrzygnięcia o odpowiedzialności za rozpad związku.

Jakie sprawy nadal wymagają rozstrzygnięcia?

Rezygnacja z ustalania winy nie oznacza, że małżonkowie uzgodnili wszystkie następstwa rozstania. W zależności od sytuacji rodzinnej i zgłoszonych żądań postępowanie może obejmować również:

• władzę rodzicielską nad wspólnymi małoletnimi dziećmi;
• kontakty z dziećmi, przy czym na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o ich utrzymywaniu;
• koszty utrzymania i wychowania dzieci, w tym alimenty;
• sposób korzystania z mieszkania, jeżeli małżonkowie nadal wspólnie je zajmują;
• alimenty na rzecz małżonka, jeśli występuje on z takim żądaniem i zachodzą odpowiednie przesłanki;
• podział majątku wspólnego, jeżeli złożono stosowny wniosek, a jego rozpoznanie nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania.

Możliwa jest więc sytuacja, w której strony zgadzają się na rozwód bez orzekania o winie, ale pozostają w sporze dotyczącym alimentów lub opieki nad dziećmi. Sam brak zgody w tych sprawach nie oznacza konieczności ustalania winy za rozpad małżeństwa.

Co rozwód bez orzekania o winie oznacza dla dzieci?

Rozstrzygnięcia dotyczące dzieci opierają się przede wszystkim na ich potrzebach i dobru. Pominięcie kwestii winy nie przesądza o przyznaniu opieki któremukolwiek z rodziców ani o równym podziale czasu spędzanego z dzieckiem.

Rodzice mogą przedstawić pisemne porozumienie dotyczące wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów. Sąd uwzględnia je, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka. Brak porozumienia oznacza konieczność rozstrzygnięcia tych kwestii przez sąd.

Rozwód bez orzekania o winie nie zwalnia z obowiązku utrzymywania dzieci. Ustalenie winy za rozpad związku nie jest warunkiem zasądzenia alimentów na ich rzecz. Obowiązek ten należy odróżnić od ewentualnych alimentów między byłymi małżonkami.

Czy były małżonek może otrzymywać alimenty?

Rozwód bez orzekania o winie nie wyklucza alimentów na rzecz byłego męża lub byłej żony. Podstawowe znaczenie ma jednak niedostatek osoby występującej z żądaniem. W uproszczeniu oznacza on sytuację, w której dana osoba nie jest w stanie własnymi siłami i środkami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb.

Sama różnica zarobków lub obniżenie poziomu życia po rozstaniu nie wystarcza automatycznie do uzyskania alimentów. Znaczenie mają zarówno potrzeby uprawnionego, jak i możliwości zarobkowe oraz majątkowe drugiej strony. Szersza podstawa żądania alimentów, związana z istotnym pogorszeniem sytuacji materialnej małżonka niewinnego, dotyczy rozwodu z wyłącznej winy drugiego małżonka.

Przy rozwodzie bez orzekania o winie obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami co do zasady wygasa po pięciu latach od uprawomocnienia się rozwodu. Ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd może jednak, na żądanie osoby uprawnionej, przedłużyć ten okres. Obowiązek wygasa również wtedy, gdy osoba uprawniona zawrze nowe małżeństwo. Ten pięcioletni termin nie dotyczy alimentów na dzieci.

Czy wyrok rozwodowy rozstrzyga o majątku?

Rozwód nie oznacza automatycznego podziału majątku wspólnego. Kwestia przypisania winy za rozpad małżeństwa oraz zasady rozliczenia wspólnego dorobku podlegają odrębnym regułom. Rezygnacja z orzekania o winie nie jest zrzeczeniem się praw do majątku.

Sąd może dokonać podziału majątku w wyroku rozwodowym na wniosek jednego z małżonków, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Gdy rozliczenia wymagają rozbudowanego postępowania dowodowego, mogą zostać przeprowadzone osobno. Również ustalenie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania nie jest tym samym co rozstrzygnięcie o jego własności.

Czy postępowanie może zakończyć się szybciej?

Pominięcie sporu o winę może ograniczyć zakres dowodów dotyczących wzajemnych zarzutów i przyczyn rozpadu związku. Z tego względu postępowanie może być krótsze, zwłaszcza gdy małżonkowie porozumieli się także w pozostałych sprawach.

Nie oznacza to jednak gwarancji zakończenia sprawy na jednej rozprawie. Czas postępowania zależy między innymi od zakresu sporu, konieczności przeprowadzenia dowodów oraz terminów rozpraw. Sąd nadal musi zbadać podstawy rozwodu i rozstrzygnąć kwestie wymagane przez prawo.

Rozwód bez orzekania o winie pozwala zakończyć małżeństwo bez przypisywania odpowiedzialności za jego rozpad. Wymaga zgodnego stanowiska małżonków, ale nie usuwa potrzeby uregulowania spraw dzieci, utrzymania i majątku. Jego znaczenie obejmuje więc zarówno przebieg postępowania, jak i prawa oraz obowiązki po rozwodzie.

Więcej praktycznych porad prawnych można znaleźć na stronie prawnik-bydgoszcz.pl.